Instituut voor Islamitische Studies en Publicaties
[Home] [Artikelen] [Nieuwsbladen] [Interreligieus] [Milieu] [Andere sites] [E-mail]

DE EEUW VAN DE HONGER

Voor het rijke westen, de opwarmer bij uitstek, vallen de gevolgen van het broeikaseffect nogal mee - het kan op de korte termijn zelfs gunstig uitpakken. Maar voor de derde wereld dreigen hongersnoden, hittegolven, droogtes en overstromingen. Over een kwart eeuw is voor vijf miljard mensen water een kost- en kwetsbaar goed.

Het rapport dat de klimaatcommissie van de VN gisteren in Genève publiceerde, zou wel eens een averechts effect kunnen hebben. De IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change) waarschuwt de wereld voor de desastreuze gevolgen van het broeikaseffect, maar voor het rijke westen, de grote veroorzaker van de opwarming, lijken de perspectieven eerder gunstig.

Zolang de temperatuurstijging beperkt blijft tot een paar graden, kunnen de boeren in deze contreien op betere oogsten rekenen, zijn de houtopbrengsten in de bossen hoger, hoeven we 's winters minder te stoken en overlijden er hier minder mensen door extreme koude. Bovendien opent het smeltend pakijs misschien wel nieuwe routes voor de scheepvaart. De voordelen van dat alles wegen ruimschoots op tegen de kosten van dijkverhoging of stormschade. De IPCC voorziet bij zo'n gematigde opwarming eigenlijk maar één echt nadeel voor de gemiddelde Europeaan: hij zal zijn vakantiebestemmingen moeten aanpassen. Populaire zomerdoelen zijn over honderd jaar vermoedelijk te heet geworden en van de skipistes in de Alpen is dan nog maar de helft over.

Maar als de aarde in 2100 zes graden warmer is geworden - een mogelijkheid die de IPCC bij haar vorige rapport in januari ook open hield - ziet het er hier ook slecht uit. In dat geval boert de landbouw minder, staat ons fikse schade door weersextremen te wachten en wordt de waterhuishouding een probleem.

Het is echter de vraag of politici, die zich bij de klimaattop in Den Haag toch al niet zo bereid toonden om hun kiezers beperkingen op te leggen, oog hebben voor dit lange-termijneffect als de perspectieven in de nabije toekomst zo slecht nog niet zijn. En het is al helemaal de vraag of ze enige solidariteit kunnen opbrengen voor de arme landen, ook al worden die het zwaarst getroffen door de gevolgen van de opwarming waar ze zelf nauwelijks schuld aan hebben. ,,Het is inderdaad een politieke beslissing of wij het totale beeld als gunstig of ongunstig beschouwen'', zegt Jan Verhagen, die namens Nederland meewerkte aan de totstandkoming van dit IPCC-rapport.

Hoe dan ook, de komende honderd jaar zien er voor de derde wereld slecht uit. De oogsten zullen minder zijn en het water schaarser, of het spoelt juist in grote hoeveelheden alles weg. Voor grote delen van de mensheid wordt de 21ste eeuw de eeuw van de honger, voorspelt de IPCC. Nu al is voor eenderde van de wereldbevolking drinkwater een kost- en kwetsbaar goed; in 2025 zal dat naar schatting voor vijf miljard mensen gelden.

Daarbovenop komt dan nog eens de dreiging van weersextremen. De IPCC schetst in haar rapport een droef beeld van hele continenten - Afrika, Azië en Latijns-Amerika - die door hittegolven, droogtes en overstromingen zullen worden geteisterd. Het is overigens voor het eerst dat de IPCC zwart op wit durft te stellen dat er in de recente stormen en overstromingen een trend valt waar te nemen die voor de toekomst weinig goeds belooft. Oftewel, het extreme weer van de laatste tijd kan bijna geen toeval meer zijn. Siebe van de Geijn, de Nederlandse delegatieleider in Genève, formuleert het nog voorzichtig: ,,We hebben er zoveel vertrouwen in gekregen dat die extremen het gevolg zijn van het broeikaseffect dat we besloten hebben daar de komende jaren extra aandacht aan te geven.''

De stormen passen wel goed in het beeld van het versterkte broeikaseffect. En dat is volgens Van de Geijn de andere belangrijke conclusie van dit rapport - naast de verdieping van de kloof tussen rijk en arm: veel fysische en biologische veranderingen bevestigen de opvatting dat de mens bezig is de aarde op te warmen. Gletsjers wijken terug, de permafrost dooit, winters beginnen later, lentes eerder en vogels en planten verschuiven hun broed- en bloeiperiodes. Van der Geijn: ,,Mochten er na het vorige IPCC-rapport nog twijfels bestaan, dan neemt dit rapport ze wel weg. Al die patronen wijzen dezelfde kant op: ons klimaat verandert.''

Toch is dit rapport minder stellig van toon dan zijn voorganger uit januari. Toen stelde de IPCC dat het zeer waarschijnlijk was dat de mens de aarde opwarmde en dat de gevolgen nog vele eeuwen merkbaar zouden zijn. Nu zit er voor westerse politici nog een ontsnappingsroute in, een mogelijk scenario waarachter ze zich kunnen verschuilen. Doembeelden, zoals het Wereldnatuurfonds (WNF) een halfjaar geleden nog voorspelde - vele ecosystemen en eenderde van de diersoorten worden met uitsterven bedreigd -, bevat dit rapport niet. ,,Jawel'', zegt Van de Geijn. ,,De studie van het WNF staat er wel degelijk in. Samen met vele andere studies. En allemaal bij elkaar vormen die studies het geschetste totaalbeeld.'' Zijn collega en delegatiegenoot Jan Verhagen vult aan: ,,Het ging in dit rapport om de globale gevolgen van de klimaatverandering. Dat wil zeggen dat we lokale effecten, zoals het uitsterven van soorten ten gevolge van verstedelijking, moesten uitsluiten.''

Van de Geijn benadrukt dat het een evenwichtig rapport is geworden waar alle landen zich bij hebben aangesloten. ,,Het was een serieuze bijeenkomst in Genève. We zijn als wetenschappers stevig aan de tand gevoeld: hoe hard zijn die beweringen van jullie? Dat heeft een evenwichtig beeld opgeleverd met vele plussen en vooral minnen. En daar is consensus over bereikt. Ook door de industrielanden, en ook door de olieproducerende landen. Het is nu aan de politici om daar een vervolg aan te geven.''

Over een maand publiceert de IPCC nog een derde rapport, over de mogelijkheid en effectiviteit van maatregelen tegen het broeikaseffect. Deze zomer komen de politici weer bijeen om te pogen afspraken te maken over die maatregelen.

Trouw, 20 februari 2001