Instituut voor Islamitische Studies en Publicaties
[Home] [Artikelen] [Nieuwsbladen] [Interreligieus] [Milieu] [Andere sites] [E-mail]

POSTMODERNISME

De Inwendige Zendingsbond (IZB), zuster van de strenge Gereformeerde Bond, heeft het postmodernisme ontdekt. Ruim baan voor de opbloei van een postmoderne variant van de orthodoxie, propageert een IZB-boek waaraan vanuit de volle breedte van de Gereformeerde Bond is meegewerkt. De Nederlandse Hervormde Kerk is achterhaald, samenwonende homo's zijn welkom in de kerk. Niet iedereen juicht. Ds W. Dekker: ,,Soms voel ik me door mijn eigen mensen in de rug aangevallen.''

Het boek is geschreven ter gelegenheid van het 65-jarig bestaan van de IZB. Hoe 'Uitgedaagd' wordt ontvangen bij de achterban, de Gereformeerde Bond, het grootste blok binnen de Nederlandse hervormde kerk, weet ds. W. Dekker van de IZB nog niet. Daar is het boek nog te vers voor. Omstreden is het boek al wel. Zo noemde prof. A. van de Beek, niet van de Gereformeerde Bond, maar wel heel streng, het postmodernisme onlangs ,,een leugenachtige cultuur, waarmee je niet in gesprek moet gaan''.

Dekker, die vindt dat de postmoderne cultuur 'openingen' en 'nieuwe kansen' biedt, zegt dat een deel van zijn achterban dit gevaarlijk vindt: ,,Een deel van de Bond koestert het isolement. Het is een subcultuur, een kerkje in een kerk, met eigen scholen en een krant. Deuren dicht, vooral waarschuwende woorden voor de zondige wereld. Deze achterban is bang dat we ons begeven op een hellend vlak, dat uitkomt bij vrijzinnigheid à la Den Heyer.'' Deze angst vindt Dekker wel begrijpelijk, ,,als je ziet waar vooruitstrevende bewegingen zijn uitgekomen. Maar soms voel ik me door mijn eigen mensen in de rug aangevallen.''

,,We moeten die subcultuur uit,'' zegt Dekker. ,,Maar niet door onze klok gelijk te zetten met die van de tijdgeest, zoals vrijzinnigen die hun theologie aanpassen wanneer de wetenschap dat dicteert. Om maar bij de tijd te blijven hebben zij een groot deel van de traditie overboord gezet.''

,,Wij zien een derde weg,'' stelt Dekker.
Het postmoderne, dat verschillende waarheden broederlijk naast elkaar kan laten bestaan, is een inspiratiebron.
,,In zondag tien stelt de Catechismus dat zowel het kwade als het goede uit Gods hand komt. Twintig jaar geleden kon ik daar niets mee. Gelukkig hebben we het niet geschrapt, want tegenwoordig denk ik: laten we het onoplosbare raadsel van het kwaad maar liever in Gods hand houden.'' Tegenover de vrijzinnige grote schoonmaak stelt Dekker het grote smokkelen. ,,We willen het hele gedachtegoed meenemen, niets weggooien, hoe onverteerbaar sommige dingen nu ook mogen klinken. Want misschien ziet het er over twintig jaar wel weer anders uit. Laten we dus de hele traditie meesmokkelen, zonder haar voortdurend theologisch te willen moderniseren. Laten we eclectisch met de traditie omgaan: kies eruit wat nu bruikbaar is, laat de rest laat voorlopig rusten.''

Deze methode benadrukt het dogma niet, verklaart Dekker. ,,De derde weg is bevindelijk, waardeert de ervaring en relativeert het rationaliseren.'' In religieuze taal: ,,Het is de Geest die ons meevoert. Ik vaar mee en laat me verrassen.'' In plaats van het grote, met dogma's op formule gebrachte christelijke verhaal, willen de auteurs van 'Uitgedaagd' nadruk op de kleine, menselijke verhalen, waar de Bijbel immers vol van staat.

Dekker heeft een hekel gekregen aan scherpslijperijen in kerkelijk verband. ,,Jezus Christus is toch geen dogma? Hij raakt ons aan. Denk je dat het hem om de kerkelijke organisatie en het salaris van de dominees te doen is?'' De oude kerk heeft voor Dekker vooral nog bestaansrecht als reservoir van bevlogen en creatieve mensen die voor het evangelie gaan. ,,Als je deze mensen van de kerk zou losweken, dan zakt die boel snel in elkaar.''

Sommigen klinken radicaler. Het instituut Nederlandse Hervormde Kerk is achterhaald, stelt ds. H. de Leede, rector van het theologisch seminarium Hydepark in 'Uitgedaagd'. Net als de gereformeerde en de rooms-katholieke kerken. ,,We moeten niet omzien in nostalgie,'' schrijft de rector. ,,Ingrijpende veranderingen in ons Nederlandse kerkelijk leven zijn noodzakelijk en onontkoombaar.'' De traditionele kerken passen volgens hem niet meer in de tegenwoordige cultuur, ,,zijn geen adequate vehikels meer voor het Woord Gods''. Ook het huwelijk en het familieverband als 'gestalten van christelijk geloof' behoren volgens De Leede tot het verleden.

Samenwonende homoseksuelen zijn wat Dekker betreft ook binnen gemeenten waar zijn bond actief is van harte welkom. ,,Samenwonen en homoseksualiteit horen bij de tegenwoordige cultuur. Er moet openheid zijn. Op het moment dat de kerkleden een homo ontmoeten, ontstaat er iets. Dan zegt men: 'We zijn altijd tegen geweest, maar Jan is niet goddeloos.' Men heeft er nog wel problemen mee, maar in de praktijk ontstaat er begrip.'' Dekker is tegen synode- of kerkenraadsuitspraken over dit soort gevoelige zaken. ,,Dat polariseert. Vijftig plus een, en de andere helft kan boos vertrekken. We moeten niet alles op haren en snaren spelen. Niet formeel denken, maar gedogen en verdraagzaam zijn. Met daaronder de basis van spiritualiteit, het verlangen om Jezus te volgen.'' Dit is voor Dekker de ware 'zendingshouding'.

Maar valt er nog wel wat te zenden als er geen eenduidige, absoluut ware dogma's meer vallen uit te dragen? Jazeker, stellen de verschillende auteurs. ,,We weten dat we zelf ook achter een kraam staan op de relimarkt,'' schrijft de een. Daar kan 'pretentieloze presentie' verkocht gaan worden, hoopt een ander, niet gericht op bekeren maar op inspireren. En dat kan alleen door niet veroordelend aan te sluiten bij de belevingswereld van de niet-christelijke, postmoderne medemens.

,,Het is minder eenvoudig geworden'', verzucht predikante N.M. Boot uit Axel in 'Uitgedaagd'. ,,Relativisme zit meer in onze botten dan we eigenlijk denken. Het komt ook heel dichtbij: het zijn je eigen kinderen, die niet (meer) geloven. Ook orthodoxe christenen vinden het steeds moeilijker vol te houden dat je alleen door het geloof in Jezus Christus deelt in het heil.''

De grootschalige komst van buitenlanders zet eveneens aan tot heroverweging. ,,De multi-religieuze samenleving is een feit. Het is onzeker en ook een beetje angstig. De verleiding om weg te kruipen in een eigen subcultuur is groot.'' Maar Boot bepleit een andere houding. Want ,,de andersgelovige is dichtbij, hij woont naast je deur, gelooft in God, leeft daarnaar, doet dat zeker niet minder dan jij''.

,,Als je in alle bescheidenheid de dialoog zoekt, dan kun je onder de indruk raken van de authenticiteit van het andere geloof. Kun je volhouden dat Jezus Christus de Enige is? Het ligt voor de hand om te geloven dat er meer wegen naar Jeruzalem zijn. Als je eens niet hier geboren was?'' Boot gelooft daarom dat God ook door andere religies spreekt. ,,God heeft zich niet onbetuigd gelaten, ook niet in de godsdiensten van de wereld. Er zit iets van zijn bewarende hand in de religies. De islam en het hindoeïsme zijn niet de gepersonifieerde duivel. God gaat zijn ongekende gang, ook met anders-gelovigen.''

Dekker over Gods ongekende gang met de IZB: ,,Wij zijn uit het isolement van de subcultuur gestapt, we zijn op pad. Sommigen zeggen dat we uiteindelijk bij de vrijzinnigheid zullen uitkomen. Maar ik geloof dat onze weg een andere is. Waar we uitkomen is onzeker.''

Bron: Trouw, 5 februari 2001